RAINMAKER

06 · BİLİM (BASİTLEŞTİRİLMİŞ)

1. Güneş ışığı durgun suyu buharlaştırır; atmosferdeki hava dolaşımı bu buharı taşır. Buhar yoğunlaşıp bulut olur, yağmur olarak geri düşer ve yer çekimi suyu yokuş aşağı akıtır. USGS Water Science School — The Water Cycle (İngilizce)
2. Tepeler ve dağlar nemli havayı yukarı doğru iter; yükselen hava soğur ve nemini yağış olarak bırakır. Bu oyuncakta bulutlar yüksek arazinin üzerinde daha erken yağar. NOAA Ulusal Hava Servisi — sözlük: orographic (İngilizce)
3. Hızlı akan su tortuyu, iri taneleri bile, yavaş sudan daha kolay kaldırıp taşır; yavaşladığı yerde yük dibe çöker. USGS Water Science School — Sediment and Suspended Sediment (İngilizce)
4. Nehir ağzına yaklaştıkça yavaşlar ve tortusunu bırakarak yeni kara oluşturur — buna delta denir. National Geographic Education — Delta (İngilizce)
5. Su akışı, erozyon, birikme ve buharlaşma Mei, Decaudin ve Hu’nun (2007) sanal boru modelini izler. Mei, Decaudin ve Hu — Fast Hydraulic Erosion Simulation and Visualization on GPU (PDF, İngilizce)

Bu bir oyuncak, hava tahmini değil. Harita ölçekli değildir, zaman ve hacimler model birimidir, bulutlar da basit bir “fazla dolunca yağdır” kuralına uyar. Bulutlar harita kenarlarından da dolanır: bir kenardan çıkan nem karşı kenardan geri girer, bu yüzden denize doğru esen rüzgâr bile haritanın öbür ucuna yağmur taşır. Makaledeki modele eklediklerimiz — akış sürtünmesi, suyun toprak kaldırabilmesi için en düşük hız, derinlikle sınırlı yük ve buharlaşma, suyla birlikte taşınan tortu, yamaç kayması adımı ve açık okyanus kenarı — hız ve kararlılık için yapılmış basitleştirmelerdir.